Jan Borgman: Aantekeningen over de Tweede Wereldoorlog

Op verscheidene pagina's van deze website wordt aandacht besteed aan de lotgevallen van het Wittebrugpark tijdens de bezettingsjaren. Die lotgevallen zijn nauw verbonden met wat er in Scheveningen en Den Haag gebeurde. Maar ook trillingen elders in Nederland en de aardschokken in Europa drongen soms tot het rustige Wittebrugpark door. Vandaar, in deze bijlage, een achtergrondverhaal over grote (en soms kleine) gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in het perspectief van Nederland (NL) en Europa (EU). De pagina's van dit achtergrondverhaal kunnen in de linkerkolom worden aangeklikt.

De oorlog in het Verre Oosten blijft daarbij nagenoeg buiten beeld. Daardoor raakt ook het karakter van een wereldoorlog naar de achtergrond; Klik hier voor een pop-up animatie die laat zien hoe het oorspronkelijk Europese conflict aan de grenzen van Duitsland uitgroeide tot een wereldbrand.

Voor een gedetailleerde beschrijving van gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog is het internet een rijke en onuitputtelijke bron; een goed begin bieden de Wikipedia, de BBC en, meer systematisch, een uitvoerige timeline. Een Engelstalig Nederlands perspectief op de Tweede Wereldoorlog vindt u hier.

Getracht is het verhaal leesbaar te houden; bronnen blijven daarom veelal buiten beeld. Wel zijn er talloze links naar pagina's op het internet, waar gezaghebbende en/of gedetailleerde verwijzingen naar bronnen te vinden zijn.

Enkele geraadpleegde boeken verdienen afzonderlijke vermelding:

Boom, Bart van der, 1995, Den Haag in de Tweede Wereldoorlog, SeaPress, ISBN 90-73990-14-6

Churchill, Winston S., 1964: The Second World War, Cassell & Company LTD, (12 delen)¹

Jong, L. de,  1969-1988: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Staatsuitgeverij²
Klik hier voor de herdenking van L. de Jong, geschreven door P.W. Klein.

Loewenheim, F.L.; Langley, H.D.; Jonas, M., 1975: Roosevelt and Churchill, Their Secret Wartime Correpondence, Saturday Review Press / E.P. Dutton & Co, ISBN 0-8415-0331-1

Montgomery, B.L., 1947: El Alamein to the River Sangro and Normandy to the Baltic, Book Club Associates,

Presser, J., 1965: Ondergang; de vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom, 1940-1945, Staatsuitgeverij

Ryan, Cornelius, 1974: Een brug te ver, Unieboek B.V., ISBN 90-269-4521-3

Sander, Gordon F., 2004: The Frank Family That Survived, ISBN 0-09-944329-5³

Shirer, William L., 1991: The Rise and Fall of the Third Reich, Pan Books, ISBN 0099421763

voetnoten:

¹ De oorspronkelijke uitgave (1948-1953) bestond uit 6 delen, die meermalen zijn heruitgegeven en/of herdrukt. Het is het meeslepende verhaal van de gezaghebbende Britse oorlogsleiderder die veel aandacht besteedt aan zijn eigen glansrol. Veel 'echte' historici staan kritisch tegenover Churchill's verhaal; anderen menen dat jaloersheid daarbij een rol speelt. Na de oorlog was de inmiddels afgetreden Churchill de enige 'historicus' die toegang had tot de (geheime) archieven van de Britse regering. De revenuen maakten Churchill tot een vermogend man. In 1953 kreeg hij de Nobelprijs voor literatuur.>terug naar de tekst

² L. de Jong's mammoet publicatie heeft een opvallende plaats in de boekenkast van talloze oudere Nederlanders die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt: het gaat om 12 delen in 26 kloeke banden die door de onvermoeibare de Jong (1914-2005) persoonlijk zijn geschreven tussen 1967 en 1988. Ook voor deel 13 ('Bijlagen/Register'), dat o.a. correcties bevat op de eerdere delen, droeg de Jong de verantwoordelijkheid. Tenslotte telt de reeks nog het belangwekkende deel 14 uit 1991 (vaak meegeteld, maar niet gepubliceerd onder verantwoordelijkheid van de Jong) gewijd aan 'Reacties'.

De Jong had opdracht zich tot twaalf delen te beperken; sommige delen splitste hij fysiek op in subdelen en daarbinnen nog eens in 'helften' om de fictie van twaalf delen overeind te houden. Zo bestaat deel 11 uit de subdelen 11a, 11b en 11c, waarbij 11a en 11b nog weer zijn uitgesplitst over een 'eerste helft' en een 'tweede helft'.

De Jong schreef helder, spaarde niemand en had een welhaast onbeperkt gezag en daardoor macht; de 'affaire Aantjes' staat hiervoor model (Aantjes, fractieleider van het CDA in de Tweede Kamer moest in 1978 aftreden na de Jong's rechtlijnige beschuldiging dat deze lid geweest was van 'de SS').>terug naar de tekst

³ Gordon Sander is een zoon van Dorrit Frank; het joodse Frank gezin, waarvan Dorrit deel uitmaakte, overleefde de oorlog door onder te duiken en als gezin bij elkaar te blijven in een Haagse huurwoning.

Sander's beschrijving van dit onderduikavontuur is een beperkte reconstructie op basis van (onzekere) herinneringen; anders dan de Amsterdamse Anne Frank hielden deze Haagse naamgenoten geen dagboek bij.>terug naar de tekst