Wittebrug; korte geschiedenis van korenmolen 'De Vier Winden'

Vanaf 1835 konden reizigers, op weg van Den Haag naar Scheveningen, kiezen tussen de (oude) Scheveningsche Weg en de nieuwe route naar het Badhuis, de tegenwoordige Badhuisweg die de Koninginnegracht, via de Witte Brug, verbond met het Gemeentelijke Badhuis. De nieuwe route was niet opwindend, om niet te zeggen enigszins saai. Na de Witte Brug en het gehucht Wittebrug ging de tocht langs de kaarsrechte Badhuisweg.

Vanaf 1850 veranderde dit beeld door de komst van de korenmolen 'De Vier Winden', een initiatief van meester-metselaar Pieter Schroot die daartoe in 1848 bij de Witte Brug een fors stuk grond van 37 are had gepacht van de Gemeente en er rond 1850 een korenmolen + bergplaats op bouwde. In 1857/1858 wordt e.e.a. verkocht aan Petrus Paulus Burgerman, de eigenaar die ook in 'Ons Oude Buurtje' van Willem van Noord wordt gesignaleerd. Deze gegevens uit het kadaster laten weinig heel van het vermoeden dat de molen al bestond in 1835. Dit vermoeden is gebaseerd op een afbeelding die volgens het Gemeentearchief van Den Haag zou zijn vervaardigd in 1835:

HGA-PT-5451   Collectie Haags Gemeentearchief
Paul Tetar van Elven: De Algemene Begraafplaats aan de Kerkhoflaan; rechts de molen 'De Vier Winden'

Zoals het veel molens uiteindelijk vergaat is dat ook met 'De Vier Winden' het geval: de molen brandde in 1873 af. Herman Breusers meldt dat de fatale brand wordt genoemd in het 'Algemeen Verslag van de Toestand der Gemeente 's-Gravenhage over 1873'; hier volgt het betreffende citaat:

'Slechts zeven branden hebben wij in het geheele jaar te vermelden, waarvan de volgende van minder of meer beteekenis waren: ... op 20 maart in den korenmolen De vier winden aan het Kanaal, die geheel is uitgebrand. Door de spuit van de Grenadiers en Jagers en de stoombrandspuit werd daarbij dienst gedaan. ....'

De datum van de brand wordt bevestigd door een aantekening in het Kadaster. Een jaar na de brand kopen nazaten van Pieter Schroot (de initiatiefnemer uit 1848) een stuk duingrond 'met wat zich daarop nog mocht bevinden van een afgebrande molen'; in 1882 wordt de grond verkocht aan Abraham van Stolk, die in 1888 afstand doet van de grond door vervallen van de erfpachtsrechten. 'De Vier Winden' verdwijnt, na een kort leven, in de geschiedenis.

Tegenwoordig is er niets dat herinnert aan de plaats waar de molen ooit heeft gestaan en dat prikkelt de nieuwsgierigheid. W. van Noord geeft in 'Ons Oude Buurtje' een levendige beschrijving van de brand en merkt daarbij op dat de molen zich bevond 'naast de brug, ongeveer op de plek die nu loswal is'. En in de Wijkbeschrijving van de Gemeente wordt over de korenmolen slechts gesproken als een ruïne die in de weg stond: 'Voor de aanleg van het villaparkje Wittebrug moesten de ruïne van de afgebrande korenmolen 'De Vier Winden' en een bierbrouwerij worden gesloopt.' Waar stond de molen nu eigenlijk precies? Met behulp van kaarten kan de positie van de molen worden gereconstrueerd in relatie tot de tegenwoordige bebouwing:

Hiernaast een fragment van de kaart van 1872 (HGA-KP-079). Wijs met de muis naar dit kaartfragment om het overeenkomstige gebied van de kaart van 1954 (HGA-KP-002) hierop te projecteren. De positie van de molen op de kaart uit 1872 is op de kaart uit 1954 gemarkeerd met een blauwe stip. De blauwe stip staat nagenoeg op de erfscheiding tussen de villa Nieuwe Parklaan 1 en het toenmalige Hotel Wittebrug (nu: het appartementencomplex 'Résidence Koninginnebrug'), waar deze erfscheiding de ventweg ontmoet.